Shopping Cart
Your Cart is Empty
Quantity:
Subtotal
Taxes
Shipping
Total
There was an error with PayPalClick here to try again
CelebrateThank you for your business!You should be receiving an order confirmation from Paypal shortly.Exit Shopping Cart

Il-Vari Tal-Ġimgħa L-Kbira F'Malta

L-Arti, it-Tradizzjonijiet u l-Fidi fil-festi tar-Randan Imqaddes

Is-Seba’ Kelmiet ta’ Ġesù fuq is-Salib

 minn Patri Mario Attard OFM Cap

Kristu Ġesù miet fuq is-Salib biex jeħles l-umanità. Jiġifieri biex jeħlisna minn dnubietna permezz ta’ mħabbtu għalina. Bħalma jirrakkuntawlna l-Vanġeli ta’ Mattew, Mark, Luqa u Ġwanni fil-Bibbja Ġesù Kristu kien imwarrab, miċħud, imsawwat, iwaqqa’ għaċ-ċajt u ittorturat fil-pretorju. Ġarr salibu mill-Via Dolorosa f’Ġerusalem sal-Kalvarju. Hemmhekk kien imsallab u mdendel bejn żewġ ħallelin li kien jafhom kulħadd. Bata tbatija li diffiċli timmaġinha u tfissirha. Liema tbatija l-Knisja għadha tfakkar fil-Ġimgħa l-Kbira tal-Ġimgħa Mqaddsa.


Wieħed jista’ jimmedita fuq il-Passjoni ta’ Kristu billi jirrifletti fuq is-Seba’ Kelmiet li tenna fuq is-Salib jew bid-devozzjoni Franġiskana magħrufa aħjar bħala l-Mixja tas-Salib.


Meta l-pellegrinaġġi reliġjużi għall-Art Imqaddsa intemmu bl-okkupazzjoni militari ta’ Ġerusalem fiż-Żminijiet tan-Nofs ingħata bidu għad-devozzjoni popolari, magħrufa aħjar bħala l-Mixja tas-Salib. Din bdiet matul ir-Randan. Hija tfakkar il-Passjoni, il-Kruċifissjoni u l-Mewt ta’ Ġesù. L-Erbatax-il Stazzjon tas-Salib huma: (1) Pilatu jikkundanna lil Ġesù għall-mewt; (2) Ġesù jerfa’ is-Salib tiegħu; (3) Ġesù jaqa’ għall-ewwel darba; (4) Ġesù jiltaqa’ ma’ Marija Ommu, imnikkta; (5) Xmun jgħin fl-irfiegħ tas-Salib; (6) Il-Veronika tixxuttalu wiċċu; (7) Ġesù jaqa’ għat-tieni darba; (8) Ġesù ifarraġ lin-nisa ta’ Ġerusalem; (9) Ġesù jaqa’ għat-tielet darba; (10) Ġesù jitneżża minn ħwejġu; (11) Ġesù jiġi msallab mas-salib; (12) Ġesù imut fuq is-salib; (13) Ġesù mniżżel mis-salib; (14) Kristu imqiegħed f’qabar.


F’din ir-riflessjoni insibu Seba’ Kelmiet ta’ Ġesù jiġfieri l-aħħar seba’ espressjonijiet ta’ Ġesù fuq is-Salib kif miktuba lilna fl-Iskrittura Mqaddsa.

L-Ewwel Kelma 

Missier, aħfirlhom, għax ma jafux x’inhuma jagħmlu (Luqa 23:34).

Ġesù qiegħed iħares l’isfel mis-salib eżattament kif kien imsallab bejn żewġ kriminali. Huwa jara lis-suldati li għaddew biż-żufjett, sawtuh, ittorturawh u għadhom kif sallbuh mas-salib. Probabilment jiftakar ukoll f’dawk li qatgħuhielu għall-mewt, Kajfa u s-Sanhedrin, Ponzju Pilatu u Erodi. Imma qiegħed jiftakar ukoll fl-Appostli u l-ħbieb tiegħu li telquh. Jiftakar f’Pietru li ċaħdu għal tlett darbiet, fil-folla li ttradietu. Dik l-istess folla li jiem qabel faħħritu fid-daħla tiegħu f’Ġerusalem. Imbagħad, ftit jiem wara ,l-istess folla għażlitu biex jissallab minflok Barabba!

Tgħid qiegħed jaħseb ukoll fina li ninsewh kuljum f’ħajjitna? Tgħid qiegħed jirrabja meta jiftakar fina f’din il-qagħda? Le! Anzi fl-eqqel tat-tbatija fiżika tiegħu imħabbtu tirbaħ tant li jitlob lil Missieru biex jaħfrilhom!


Sal-aħħar sigħat tiegħu fuq l-art Ġesù jippriedka l-mħafra. Jgħallimna l-maħfra fit-talba tal-Missierna: “Aħfrilna dnubietna, bħalma naħfru lil min hu ħati għalina” (Mt 6:12). Meta mistoqsi minn Pietru kemm-il darba għandna naħfru lil xi ħadd Ġesù jwieġeb seba’ u sebgħin darba (Mt 18:21-22). Fl-Aħħar Ikla, Ġesù jfisser it-tisliba tiegħu lill-Appostli meta jgħidilhom biex jixorbu l-kalċi: “Ixorbu ilkoll minnu, għax dan huwa demmi, id-demm tal-patt, li jixxerred għall-kotra għall-maħfra tad-dnubiet” (Mt 26:27-28). Ġesù jaħfer lill-mifluġ f’Kafarnahum (Mk 2:5), lill-adultera li nqabdet tiżni fil-fatt u kienet se tiġi mħaġġra (Ġw 8:1-11). U, anki wara l-Qamwien minn bejn l-Imwiet, l-ewwel missjoni li ta lid-dixxipli tiegħu kienet li jaħfru: “Ħudu l-Ispirtu s-Santu: Dawk li taħfulhom dnubiethom ikunu maħfura, u dawk li żżommuhomlhom ikunu miżmuma” (Ġw 20:22-23).

It-Tieni Kelma

 Tassew, ngħidlek, illum tkun fil-Ġenna miegħi (Lq 23:43).


Issa m’humiex biss il-kapijiet reliġjużi jew is-suldati li waqqgħu għaċ-ċajt lil Ġesù imma wkoll wieħed mill-kriminali. Madankollu sieħbu, li kien fuq in-naħa tal-lemin tiegħu, beda jitħaddet għal Ġesù. Huwa fisser li hu u sieħbu ħadu dak li kien ħaqqhom “imma dan ma għamel xejn ħażin” (Lq 23:41). Imbagħad, waqt li dar fuq Ġesù, talbu: “Ġesù, ftakar fija meta tidħol fis-Saltna tiegħek” (Lq 23:42). X’fidi sabiħa għandu ġewwa fih dan il-midneb niedem f’Ġesù! Bil-wisq iktar minn dik ta’ Tumas, wieħed mid-dixxipli tiegħu stess, li ddubita. Il-ħalliel tefa’ fil-ġenb it-tbatija tiegħu. U Ġesù wieġeb bi ħniena bit-tieni kelma tiegħu.

It-tieni kelma hija mill-ġdid dwar il-fejqan. Din id-darba indirizzata lejn midneb. Bħall-ewwel kelma din l-espressjoni Biblika hija misjuba biss fil-vanġelu ta’ San Luqa. Ġesù juri d-Divinità tiegħu billi jiftaħ is-sema għall-midneb li jindem. X’ġenerożità din għall-bniedem li talbu biex jiftakar fih!

It-Tielet Kelma

 Mela kif Ġesù lemaħ lil ommu u lid-dixxiplu li kien iħobb wieqaf ħdejha, qal lil ommu: ‘Mara. Hemm hu ibnek’. Imbagħad qal lid-dixxiplu: ‘Hemm hi ommok’ (Ġw 19:26-27).

Ġesù u Marija huma flimkien mill-ġdid. Kemm fil-bidu tal-ministeru tiegħu f’Kana u issa, fl-aħħar tal-ministeru pubbliku tiegħu, taħt is-Salib. X’niket mela lill-qalbha meta rat li Binha jiġi mgħoddi ż-żufjett, ittorturat u msallab. Għal darba oħra sejf nifed lir-ruħ ta’ Marija. Niftakru fit-tħabbira ta’ Xmun fit-Tempju (Lq 2:35). Hemm erba’ figuri taħt is-salib: Marija Ommu; Ġwanni, id-dixxiplu li kien iħobb; Marija ta’ Kleofa u Marija ta’ Magdala. Ġesù jindirizza t-tielet kelma tiegħu lil Marija u kif ukoll lil Ġwanni, l-uniku wieħed li ra dak kollu li seħħ mill-kittieba tal-vanġeli.

Mill-ġdid Ġesù jqum ‘il fuq mill-okkażjoni. L-inkwiet tiegħu hu għal dawk li jħobbuh. Bħala iben tajjeb li hu Ġesù moħħu kif se jieħu ħsieb ommu. Fil-fatt dan il-passaġġ jagħtina prova li Ġesù kien l-uniku iben ta’ Marija. Dan għaliex li kieku kellu ħutu oħra bniet u subjien kieku kienu jieħdu ħsiebha huma. Imma Ġesù jħares lejn Ġwanni biex jieħu ħsiebha hu.


San Ġużepp mhux preżenti. Sa dan iż-żmien meta seħħet it-tisliba San Ġużepp kien probabbli diġà mejjet. Li ma kienx hekk li kieku lil Marija kien jieħu ħsiebha hu. Tradizzjonijiet bikrin Insara u l-apokrifa imsejjaħ Il-Protoevanġelju ta’ Ġakbu tat-tieni seklu jgħidulna li Ġużeppi kien armel u kellu ulied mill-mara li kellu. Huwa għalhekk li Ġesù kellu ħutu subjien u bniet.


Frażi oħra importanti li turi kemm Ġesù kien tassew l-uniku iben ta’ Marija hija Mark 6:3. Din il-frażi tirreferi għal Ġesù: “Dan m’huwiex il-mastrudaxxa bin Marija, u qarib Ġakbu u Ġożè u Ġuda u Xmun? U ħutu l-bniet m’humiex hawn magħna?” Issa, jekk Ġakbu, Ġożè u Ġuda u Xmun kienu wkoll l-ulied naturali ta’ Marija Ġesù qatt ma kien jiġi msejjaħ bħala “iben Marija” imma “wieħed minn ulied Marija”. 

Ir-Raba’ Kelma

Alla tiegħi, Alla tiegħi, għaliex tlaqtni? (Mt 27:46 u Mk 15:34).

Din hija l-unika espressjoni ta’ Ġesù fil-vanġeli ta’ Mattew u Mark. Iż-żewġ vanġeli jirrakkuntaw li kienet id-disa’ siegħa, wara tlett siegħat ta’ dlam, li Ġesù għajjat din ir-raba’ kelma. Id-disa’ siegħa kienet it-tlieta ta’ wara nofsinnhar fil-Ġudeja. Wara r-Raba’ Kelma Mark jirrakkonta b’sens orribbli ta’ tmiem, “Imma Ġesù għajjat għajta kbira u radd ruħu” (Mk 15:37).


Wieħed jintlaqat bil-mod ta’ tbatija ta’ din l-espressjoni meta mqabbla mat-tlett kelmiet ta’ Ġesù. Din l-għajta ġejja mill-qalb sofferenti ta’ Ġesù uman li qiegħed iħossu abbandunat minn Missieru u mill-Ispirtu s-Santu, biex ma nsemmix li ġie imwarrab tabilħaqq mill-Appostli, l-imseħbin tiegħu. Biex jemfasizza s-solitudni tiegħu Marku jippreżentalna lil dawk li Ġesù kien iħobb qiegħdin “jħarsu mill-bogħod” (Mk 15:40) u mhux ħdejh bħalma nsibu fil-vanġelu skont San Ġwann. Ġesù jħossu mifrud minn Missieru. Huwa jinsab waħdu. Sulu. Jeħtieġlu jaffaċċja mewtu waħdu.

Imma mhux dan ukoll iseħħ f’ħajjitna aħna u nħejju ruħna biex nħallu dan il-wied tad-dmugħ? Aħna wkoll nispiċċaw waħedna fil-pont ta’ mewtna! Bħalna Ġesù jgħix kompletament l-esperjenza umana tagħna. U billi jagħmel hekk jeħlisna mill-ħakma tad-dnub.


Ir-Raba’ Kelma tiegħu hija l-istess waħda li biha jinfetaħ is-Salm 22. Għalhekk l-għajta tiegħu mis-Salib tfakkar l-għajta ta’ Iżrael u tal-persuni kollha innoċenti li jbatu. Is-Salm 22 ta’ David jagħmel profezzija interessanti fuq it-tisliba tal-Messija fi żmien fejn il-tisliba ma kinitx teżiżti. “Taqqbuli jdejja u riġlejja; nista’ ngħodd għadmi kollu” (S 22:17-18). Is-Salm jissokkta: “Ħwejġi jaqsmu bejniethom; jaqtgħu x-xorti għall-libsa tiegħi” (S 22: 19).


M’hemm l-ebda mument fl-istorja tal-bniedem daqshekk tal-biża’ daqs dan il-mument. Ġesù, li ġie biex jifdina, huwa msallab. Huwa jirrealizza l-orrur ta’ dak li kien qiegħed iseħħ u ta’ dak li kien qiegħed jgħaddi mingħalih. Huwa kien se jiġi magħluq f’baħar qalil tad-dnub. Il-Ħażen jirbaħ. Ġesù stess jammetti: “Imma din hi s-siegħa tagħkom u s-setgħa tad-dlamijiet!” (Lq 22:53). Imma din hija biss għall-mument. It-toqol tad-dnubiet kollha tal-bnedmin għall-mument iġibu taħt saqajhom l-umanità tas-Salvatur tagħna.


Imma ma kellux dan iseħħ? Ma kellux dan jiġri jekk Ġesù kellu jifdina? Huwa fit-telfien tal-umanità tiegħu li l-pjan Divin tal-Missier kellu jkun mitmum. Huwa b’mewtu li aħna meħlusa. “Għax wieħed hu Alla, u wieħed hu l-medjatur bejn Alla u l-bniedem, il-Bniedem Kristu Ġesù, li ta lilu nnifsu bħala prezz tal-fidwa għal kulħadd” (1 Tim 2: 5-6).

Il-Ħames Kelma

Għandi l-għatx! (Ġw 19:28).

 Il-ħames kelma ta’ Ġesù hija l-unika espressjoni umana tat-tbatija fiżika tiegħu. Ġesù issa jinstab f’xokk. Il-ġrieħi li ġew magħmula fuqu permezz tas-swat, l-inkurunazzjoni bix-xewk, it-tisliba fuq is-salib issa qiegħdin jagħmlu tagħhom. Iktar u iktar wara li tilef demmu tul il-mixja ta’ tlett sigħat mill-belt ta’ Ġerusalem sal-Golgota fit-triq tas-Salib. Studji speċjalizzati fuq il-Liżar ta’ Turin, kif rappurtati minn Gerald O’Collins fil-ktieb tiegħu Interpreting Jesus, juruna li l-passjoni ta’ Ġesù kienet ħafna agħar milli wieħed fil-fatt jista’ jimmaġinha. Il-Liżar ġie studjat bl-akbar reqqa minn kull sistema xjentifika possibbli. Il-piż xjentifiku tal-prova qiegħed fuq dawk li ma jaċċettawx il-Liżar bħala l-liżar tad-difna ta’ Ġesù.


“Hu tgħabba bi dnubietna sa fuq is-salib, biex aħna mmutu għad-dnubiet u ngħixu għall-ġustizzja. Bil-ġrieħi tiegħu intom fiqtu” (1 Pt 2:24).

Is-Sitt Kelma

Kif Ġesù ħa l-ħall, qal: “Kollox hu mitmum!” Mbagħad mejjel rasu u radd ruħu (Ġw 19:30)

 Issa huwa stat ta’ fatt. Is-sitt kelma hija l-għarfien ta’ Ġesù li t-tbatija tiegħu hi mitmuma filwaqt li xogħlu hu mitmum. Ġesù huwa ubbidjenti għall-Missieru. Huwa jagħti mħabbtu għall-bnedmin b’mewtu fuq is-Salib.


Fil-mewt ta’ Ġesù jeżiżti paradoss interessanti. Dik li hi l-iktar ġurnata mdallma tal-umanità issir l-iktar waħda mimlija dija. Il-vanġeli flimkien ipinġulna dan il-paradoss. Il-Vanġeli sinottiċi jitħaddtu mill-orrur tal-ġrajja. Jiġifieri l-agunija fil-ġnien, il-ħarba mill-Appostli tiegħu, il-proċess quddiem is-Sanhedrin, it-tortura u ż-żufjett fuq Ġesù, it-tbatija tiegħu waħdu, id-dlam fuq il-pajjiż u mewtu kif inhuma mpinġija b’mod drammatiku kemm minn Mattew (27:47-51) u kif ukoll minn Marku (15:33-38). 

F’kuntrast il-passjoni ta’ Ġesù fil-Vanġelu ta’ Ġwanni turi li huwa Sultan. Fi Ġwanni l-passjoni hija prova ċara tal-mixja trijonfanti tiegħu għall-glorja. Ġwanni jippreżenta lil Ġesù bħala dak li jmexxi l-azzjoni t-triq kollha hu. Il-frażi “kollox mitmum” iġġorr magħha sens ta’ temmija. Fi Ġwanni m’hemmx proċess quddiem is-Sanhedrin. Lanqas ma nsibu li lil Ġesù għaddewh biż-żufjett u li sawwtuh. Madankollu Ġesù huwa introduċut fil-proċess Ruman bħala: “Arawh is-sultan tagħkom!” (Ġw 19:14). Ġesù m’huwiex jogħtor jew jaqa’ bħalma nsibuh fil-Vanġeli Sinotiċi imma l-mixja tas-Salib hija ippreżentata b’majestà u dinjità għaliex “Ġesù rafa’ s-salib” (Ġw 19:17).

U fi Ġwanni, il-kitba fuq in-naħa ta’ fuq tas-salib hija miktuba b’mod qawwi: “Ġesù ta’ Nażaret, is-sultan tal-Lhud” (Ġw 19:19). Bil-Latin il-kitba INRI fuq in-naħa ta’ fuq tas-salib hija Iesus Nazarenus, Rex Iudaeorum. Dawk li Ġesù kien iħobb jinsabu miegħu. B’determinazzjoni sħiħa Ġesù jagħti lil Ommu Marija lid-dixxiplu li ħabbu.

Meta Ġesù miet huwa “radd ruħu”. Ġesù jibqa’ fil-kontrol sal-aħħar. Huwa hu li ta l-Ispirtu tiegħu. Hawnhekk wieħed m’għandux iħalli għaddejja t-tifsira doppja. Għaliex din tista’ wkoll tiġi interpretata bħala l-mewta tiegħu ġejja mill-Ispirtu s-Santu. Bil-mod il-mod il-Vanġelu skont San Ġwann juri l-Ispirtu s-Santu. Ġesù jsemmi l-ilma ħaj fi Ġwanni 4: 10-11 meta jiltaqa’ mal-mara Samaritana ħdejn il-bir. Barra minhekk tul il-Festa tat-Tabernakli jirreferi għall-ilma ħaj bħala l-Ispirtu s-Santu. Dan insibuh fi Ġwanni 7:37-39. Fl-Aħħar Ikla Kristu jħabbar li hu se jitlob lill-Missier biex jibgħatilhom “Difensur ieħor biex jibqa’ magħkom għal dejjem, l-Ispirtu tal-verità” (Ġw 14:16-17). Il-kelma Difensur hija maqluba wkoll bħala l-Konsolatur, l-Għajjutant, il-Paraklitu jew Dak li jagħti parir. “Imma d-Difensur, l-Ispirtu s-Santu, li l-Missier jibgħat f’ismi, jgħallimkom kollox u jfakkarkom dak kollu li għedtilkom” (Ġw 14:26). Is-simboliżmu tal-ilma għall-Ispirtu s-Santu jsir iktar magħruf fi Ġwanni 19:34: “Madankollu wieħed mis-suldati nifidlu ġenbu b’lanza, u minnufih ħareġ demm u ilma”. Il-ftuħ ta’ ġenbu jġib fi tmiemha l-profezija ta’ Żakkarija 12:10: “U huma jħarsu lejn dak li jkunu nifdu”. Il-ftuħ tal-ġenb ta’ Ġesù huwa xebħ minn qabel tas-Sagramenti tal-Ewkaristija (id-demm) u l-Magħmudija (l-ilma) u kif ukoll tal-bidu tal-Knisja.

Is-Seba’ Kelma 

Mbagħad Ġesù għajjat għajta kbira u qal: “Missier, f’idejk jien nerħi ruħi” (Lq 23:46).

Is-seba’ kelma ta’ Ġesù hija meħuda mill-vanġelu skont Luqa. Hija kelma li hija diretta lejn il-Missier fis-smewwiet. Sewwasew ftit qabel ma miet Ġesù jfakkar Salm 31:6: “F’idejk jien nerħi ruħi; int teħlisni, Mulej, Alla tas-sewwa”. Luqa ripetutament jiddikjara l-innoċenza ta’ Ġesù: ma’ Pilatu (Luqa 23:4, 14-15, 22), permezz tal-kriminal (Lq 23:41) u immedjatament wara li miet miċ-ċenturjun stess: “Iċ-ċenturjun, meta ra x’ġara, beda jfaħħar lil Alla u jgħid: ‘Tassew li dan bniedem ġust!’” (Lq 23:47).


Il-vanġelu ta’ Ġwanni jirrakkonta li kien il-Jum tat-Tħejjija, il-jum qabel l-Għid (Pesah bil-Lhudi, Pascha bil-Grieg u l-Latin), fejn Ġesù ġie ikkundannat għall-mewt (Ġw 19:14) u ssagrifikat fuq is-Salib (Ġw 19:31). Miet fid-disa’ siegħa (it-tlieta ta’ wara nofsinnhar), jiġifieri madwar l-istess ħin li fih kienu jinqatlu l-ħrief tal-Għid fit-Tempju. Kristu sar il-Ħaruf tal-Għid bħalma jgħid San Pawl: “Il-Ħaruf ta’ l-Għid tagħna, li hu Kristu, hu maqtul” (1 Kor 5:7). Il-Ħaruf innoċenti ġie maqtul għal dnubietna sabiex aħna nkunu nistgħu ninħafru.


Ġesù temm il-missjoni Tiegħu: “Il-bnedmin kollha dinbu u ċċaħħdu mill-glorja ta’ Alla; għalhekk issa huma jkunu ġġustifikati bil-grazzja tiegħu li jagħtihom minn rajh permezz tal-fidwa li hemm fi Kristu Ġesù. Lilu Alla kkostitwieh vittma ta’ espjazzjoni b’demmu permezz tal-fidi” (Rum 3:23-25). Ir-relazzjoni ta’ Ġesù mal-Missier hija rivelata fil-vanġelu skont Ġwanni. Kien Ġesù li irrimarka: “Jien u l-Missier aħna ħaġa waħda” (Ġw 10:30). Mill-ġdid fl-Aħħar Ikla Ġesù meta qal: “Ma temminx li jiena fil-Missier u l-Missier fija? Il-kliem li ngħidilkom jien, ma ngħidux minn moħħi iżda l-Missier li jgħammar fija qiegħed jagħmel l-opri tiegħu” (Ġw 14:10). U hu jista’ jirritorna għand il-Missier: “Ħriġt mingħand il-Missier u ġejt fid-dinja. Se nerġa’ nħalli d-dinja u mmur għand il-Missier” (Ġw 16:28). Ġesù għex dak li ppriedka: “Ħadd m’għandu mħabba akbar minn din: li wieħed jagħti ħajtu għal ħbiebu” (Ġw 15:13).


Patri Mario Attard OFM Cap

0